Gastroenterologia

Czym zajmuje si臋 gastrolog?

Gastrolog (gastroenterolog) to lekarz trudni膮cy si臋 diagnostyk膮 i leczeniem chor贸b i dolegliwo艣ci zwi膮zanych z poszczeg贸lnymi cz臋艣ciami uk艂adu pokarmowego, takimi jak:

  • prze艂yk
  • jelito grube
  • w膮troba
  • drogi 偶贸艂ciowe 偶o艂膮dka
  • dwunastnica
  • jelito cienkie
  • trzustka

Kiedy uda膰 si臋 do gastrologa?

Konsultacj臋 gastrologiczn膮 warto zaplanowa膰 w momencie wyst膮pienia dolegliwo艣ci takich jak:

  • b贸le 偶o艂膮dka i wzd臋cia
  • pieczenie w prze艂yku
  • b贸le w膮troby
  • md艂o艣ci
  • zaparcia lub biegunki
  • uczucie pe艂no艣ci
  • odbijanie
  • problemy z prze艂ykaniem
  • utrata apetytu

Konsultacja z lekarzem jest wskazana r贸wnie偶, je艣li pacjent zauwa偶y 艣luz lub krew w stolcu czy nag艂y, niewyja艣niony spadek wagi.

Leczone choroby

O wyst臋powaniu dyspepsji (niestrawno艣ci) m贸wimy, gdy pacjent uskar偶a si臋 na przewlek艂e dolegliwo艣ci ze strony uk艂adu trawienia. U 藕r贸de艂 niestrawno艣ci le偶e膰 mog膮 inne choroby. Wyr贸偶niamy dyspepsj臋 organiczn膮 i czynno艣ciow膮. Do jej objaw贸w zaliczamy m.in. nudno艣ci, b贸l brzucha czy odbijanie. Nie s膮 to objawy charakterystyczne, st膮d warunkiem postawienia trafnej diagnozy jest przeprowadzenie szczeg贸艂owego wywiadu z pacjentem.

Zgaga to potoczna nazwa dolegliwo艣ci polegaj膮cej na wyst臋powaniu nieprzyjemnego pieczenia w okolicach prze艂yku i mostka. Bezpo艣redni膮 przyczyn膮 zgagi stanowi refluks 偶o艂膮dkowo-prze艂ykowy, tj. cofanie si臋 sok贸w 偶o艂膮dkowych do prze艂yku.

Choroba wrzodowa 偶o艂膮dka i dwunastnicy, kt贸r膮 czasem okre艣lamy r贸wnie偶 jako jako wrzody 偶o艂膮dka i dwunastnicy, charakteryzuje si臋 cyklicznym wyst臋powaniem trawiennych wrzod贸w w 偶o艂膮dku lub dwunastnicy.

Mianem wrzodu trawiennego okre艣lamy ograniczony ubytek b艂ony 艣luzowej, kt贸remu towarzyszy naciek zapalny i martwica. Powstaj膮 one najcz臋艣ciej w opuszce dwunastnicy i 偶o艂膮dku, rzadziej z kolei w dolnej cz臋艣ci prze艂yku i p臋tli dwunastnicy.

Choroba wrzodowa 偶o艂膮dka i dwunastnicy jest wynikiem zaburze艅 r贸wnowagi pomi臋dzy czynnikami dra偶ni膮cymi (kwas solny, pepsyna) i ochronnymi (prawid艂owo ukrwiona pokryta 艣luzem b艂ona 艣luzowa).

Choroba refluksowa to zesp贸艂 dolegliwo艣ci wywo艂anych zarzucaniem (refluksem) tre艣ci 偶o艂膮dkowej do prze艂yku. Wraz z po艂kni臋tym wcze艣niej pokarmem, do prze艂yku wraca tak偶e wytwarzany w 偶o艂膮dku kwas solny i enzymy trawienne, powoduj膮c pieczenie, okre艣lane r贸wnie偶 mianem zgagi.

Zesp贸艂 jelita dra偶liwego (ang. irritable bowel syndrome 鈥 IBS) stanowi maj膮c膮 charakter czynno艣ciowy przewlek艂膮 chorob臋 przewodu pokarmowego. Charakteryzuje si臋 ona niemaj膮cymi pod艂o偶a organicznego lub biochemicznego w zaburzeniami pracy jelit i ich nadreaktywno艣ci.

Wrzodziej膮ce zapalenie jelita grubego (WZJG) to nazwa przewlek艂ego procesu zapalnego, obejmuj膮cego b艂on臋 艣luzow膮 odbytu lub jelita grubego. Do jego objaw贸w zaliczamy owrzodzenia ze sk艂onno艣ci膮 do krwawie艅 i zaka偶e艅.

WZJG skutkuje powstawaniem ma艂ych owrzodze艅 na wy艣ci贸艂ce okr臋偶nicy. Pierwotnym miejscem powstawania zapalenia jest zwykle odbytnica, natomiast rozprzestrzenia si臋 ono „w g贸r臋” uk艂adu pokarmowego i w konsekwencji mo偶e obj膮膰 ca艂膮 okr臋偶nic臋.

Konsekwencj膮 stanu zapalnego jest obumieranie kom贸rek na powierzchni wy艣ci贸艂ki jelita grubego, co przyczynia si臋 do powstawania wrzod贸w, powoduj膮cych przy wypr贸偶nianiu krwawienie oraz wydzielanie z ka艂em 艣luzu oraz ropy.

Choroba Le艣niowskiego-Crohna stanowi przewlek艂e zapalenie jelit, do symptom贸w kt贸rego zaliczamy dolegliwo艣ci takie jak anemia, biegunka, b贸le brzucha, niedo偶ywienie i utrata masy cia艂a. P贸藕nym powik艂aniem wyst臋puj膮cym w jej konsekwencji mo偶e by膰 rak jelita grubego. W przypadku Le艣niowskiego-Crohna nie ma niestety mo偶liwo艣ci zastosowania leczenia przyczynowego. Skuteczna terapia mo偶e natomiast doprowadzi膰 do zmniejszenia objaw贸w, czy wr臋cz ich d艂ugotrwa艂ego ust膮pienia.

 

Dowiedz si臋 wi臋cej o nieswoistych chorobach zapalnych jelit

Helicobacter pylori jest wyposa偶on膮 w tzw. witki bakteri膮 Gram-ujemn膮 o helikalnym kszta艂cie, charakteryzuj膮c膮 si臋 ponadprzeci臋tn膮 ruchliwo艣ci膮 i zdolno艣ci膮 do szybkiego przemieszczania.

Jej 艂atwe namna偶anie w 艣rodowisku panuj膮cym w 偶o艂膮dku zwi膮zane jest z bytowaniem w warunkach o niskim pH oraz ubogich w tlen.

Wytwarza ona specjalne bia艂ka okre艣lane jako adhezyny, co u艂atwia jej przyleganie do kom贸rek. Cechuje si臋 ona r贸wnie偶 zdolno艣ci膮 produkcji ureazy, czyli enzymu odpowiedzialnego w naszym ciele za rozk艂ad mocznika do dwutlenku w臋gla i amoniaku, kt贸ry z kolei u艂atwia prze偶ycie H. pylori poprzez neutralizowanie kwasu solnego w swym otoczeniu.

Zapalenie b艂ony 艣luzowej 偶o艂膮dka (艂ac. gastroenteritis) zwane jest tak偶e katarem b膮d藕 nie偶ytem 偶o艂膮dka. Rozr贸偶niamy dwa typy tej dolegliwo艣ci – ostr膮 oraz przewlek艂膮. Dodatkowo, mo偶na m贸wi膰 o nad偶erkowym lub beznad偶erkowym zapaleniu 偶o艂膮dka. Ka偶dy z ww. typ贸w mo偶e skutkowa膰 wyst膮pieniem krwawienia oraz rozleg艂ego owrzodzenia.

Do mo偶liwych przyczyn zapalenia b艂ony 艣luzowej 偶o艂膮dka zaliczamy czynniki:

  • infekcyjne – zaka偶enie bakteri膮 Helicobacter pylori jest odpowiedzialne za ponad 90% zapale艅 偶o艂膮dka w Polsce
  • toksyczne – zaliczaj膮 si臋 do nich 偶贸艂膰, alkohol, niekt贸re leki, w szczeg贸lno艣ci niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak kwas acetylosalicylowy
  • autoimmunologiczne – m贸wimy o nich, gdy nasze organizmy produkuj膮 przeciwcia艂a zwalczaj膮ce w艂asn膮 tkank臋

Kamica p臋cherzyka 偶贸艂ciowego (kamica 偶贸艂ciowa) objawia si臋 wyst臋powaniem wewn膮trz p臋cherzyka 偶贸艂ciowego z艂og贸w, w kt贸rych sk艂ad wchodz膮 substancje chemiczne znajduj膮ce si臋 w 偶贸艂ci.

Przy braku wyst臋powania nieprawid艂owo艣ci, ww. substancje podlegaj膮 procesowi rozpuszczania, a nast臋pnie wydalane s膮 do przewodu pokarmowego. Ponadnormatywne zag臋szczenie 偶贸艂ci prowadzi z kolei do ich wytr膮cania w drogach 偶贸艂ciowych.

Najcz臋stszymi „sk艂adnikami budulcowymi” kamieni 偶贸艂ciowych s膮:

  • cholesterol
  • barwniki 偶贸艂ciowe
  • jony nieorganiczne (np. wapniowe)
  • bia艂ka

Mo偶liwe jest d艂ugoletnie bezobjawowe przechodzenie tej choroby. Oznaki niepowik艂anej kamicy p臋cherzykowej u poszczeg贸lnych pacjent贸w mog膮 znacz膮co r贸偶ni膰 si臋 od siebie. Jednym z najcz臋艣ciej wyst臋puj膮cych objaw贸w jest kolka 偶贸艂ciowa: nad wyraz silny, pojawiaj膮cy si臋 nagle b贸l nadbrzusza, mog膮cy rozchodzi膰 si臋 do prawego barku lub przestrzeni mi臋dzy艂opatkowej.

Kolka 偶贸艂ciowa wyst臋puje u 75鈥80% pacjent贸w uskar偶aj膮cych si臋 na kamic臋 偶贸艂ciow膮 i zwykle wynika ona z cz臋艣ciowego lub ca艂kowitego zatkania kamieniem 偶贸艂ciowym przewodu p臋cherzykowego (tj. drogi, kt贸r膮 偶贸艂膰 przedostaje si臋 z p臋cherzyka do przewodu pokarmowego).

B贸l taki najcz臋艣ciej wyst臋puje po obfitym, t艂ustym posi艂ku, a odczuwalny jest od kilkunastu minut do nawet kilku godzin. Symptomami towarzysz膮cymi mog膮 by膰 z kolei: nadmierna potliwo艣膰, niepok贸j oraz nudno艣ci i wymioty.

Mianem zapalenia dr贸g 偶贸艂ciowych okre艣lamy stan zapalny przewod贸w znajduj膮cych si臋 poza w膮trob膮, odpowiedzialnych za gromadzenie 偶贸艂ci w obr臋bie w膮troby oraz transport 偶贸艂ci z w膮troby do dwunastnicy. Nast臋pstwem stanu zapalnego jest stopniowa destrukcja i zw臋偶anie si臋 dr贸g 偶贸艂ciowych, co z kolei prowadzi do powstawania zastoj贸w. W efekcie mo偶e to prowadzi膰 do uszkodzenia kom贸rek w膮troby.

Pomimo ma艂ych rozmiar贸w, trzustka stanowi niezwykle wa偶n膮 cz臋艣ci膮 uk艂adu trawiennego. Ten niewielki gruczo艂, zbudowany w 80% z masy p臋cherzykowej, pe艂ni funkcj臋 egzokrynn膮 (zewn膮trzwydzielnicz膮): odpowiedzialny jest za produkcj臋 oraz wyzwalanie do uk艂adu soku trzustkowego. W jego sk艂ad wchodz膮 enzymy trawi膮ce makrosk艂adniki (tj. cukry, bia艂ka i t艂uszcze), a tak偶e inne sk艂adniki pokarmowe. Enzymy te transportowane s膮 przez przewody trzustkowe do dwunastnicy, gdzie nast臋puje ich aktywacja.

Dzia艂aj膮ca w spos贸b prawid艂owy trzustka zabezpieczona jest pewnymi mechanizmami obronnymi. Maj膮 one na celu stabilizacj臋 i powstrzymywanie aktywno艣ci enzym贸w trawiennych, tak by nie doprowadzi艂y one do uszkodzenia tego narz膮du.

Zaburzenie pracy tych mechanizm贸w skutkowa膰 mo偶e aktywowaniem si臋 enzym贸w trawiennych w kom贸rkach p臋cherzykowych trzustki, co w konsekwencji doprowadzi膰 mo偶e do strawienia przez organizm tego narz膮du oraz okolicznych tkanek. Tego rodzaju uszkodzenie nazywane jest ostrym zapaleniem trzustki (OZT) i prowadzi do wyst膮pienia silnej reakcji zapalnej, mog膮cej doprowadzi膰 nawet do uog贸lnionej reakcji zapalnej, a tak偶e niewydolno艣ci wielonarz膮dowej.

Jedn膮 z najcz臋stszych (ponad 50% przypadk贸w) przyczyn rozwoju ostrego zapalenia trzustki jest nadu偶ywanie alkoholu. Innymi mo偶liwymi przyczynami powstania stanu zapalnego mog膮 by膰:

  • wyst膮pienie kamicy 偶贸艂ciowej,
  • uraz jamy brzusznej,
  • nieleczona hiperlipidemia oraz towarzysz膮ca jej nadwaga lub oty艂o艣膰,
  • poszczeg贸lne leki (steroidy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki moczop臋dne),
  • choroby autoimmunologiczne i wirusowe,
  • zaka偶enie glist膮 ludzk膮,
  • wrodzone wady rozwojowe trzustki,
  • dziedziczne mutacje gen贸w sprzyjaj膮ce aktywacji enzym贸w trzustkowych wewn膮trz kom贸rek p臋cherzykowych.

Nasi gastrolodzy

Jeste艣 w dobrych r臋kach!